 Türkiye Diyanet Vakfı 1980 yılında başlattığı ön araştırmalar neticesi 1983 yılının sonunda T.D.V. İslam Ansiklopedisi müessesesini kurmuş ve ansiklopedi yapımı için çalışmaları başlatmıştır. Bu müessese 1989 yılında kurulan T.D.V. İslam Araştırmaları Merkezi ile 1983 yılında birleştirilmiş olup halen bu isimle hizmete devam etmektedir.
T.D.V. İslam Ansiklopedisi'ni yayımlayan İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) bunun yanısıra ilmi araştırmalar yapmak, konferans, seminer vb. ilmi toplantılar düzenlemek, Türkiye'nin ihtiyaçları doğrultusunda araştırmacılar yetiştirmek, bu maksatla gerekli proğramları hazırlayıp uygulamak, araştırma kütüphanesi ve dökümantasyon ünitesi kurmak, ilmi-dini konularda kamuoyunu aydınlatacak görüşler hazırlamak ve bunları neşretmek üzere kurulmuş olup kuruluş amaçları doğrultusunda faaliyetlerine devam etmektedir.
Faaliyetleri
1. Ansiklopedi (Dia) Çalışmaları
Merkez Ansiklopedi çalışmalarını plânlandığı şekilde yürütmekte olup altı ayda bir olmak üzere yılda iki cildi neşre hazır hale getirmeye devam etmektedir.
İlim Heyetlerinden gelen teklif ve planlamalar doğrultusunda Ansiklopediye alınan maddelerin yazarlara siparişinden yayımlanmasına kadarki işlemler süratle yürütülmekte, sipariş edilen, sipariş edilmeyen, gelen, gelmeyen, yazarlardaki madde durumları, yayımlanan madde, yayına hazır madde, stok durumu vs. gibi hususlar ilim dallarına mensup (Tefsir, Hadis, Fıkıh, Kelam ve Mezhepler Tarihi, Tasavvuf, İslâm Tarihi ve Medeniyeti, Türk Tarihi ve Medeniyeti, Dinler Tarihi, İslâm Düşüncesi ve Ahlak, Arap Dili ve Edebiyatı, Fars Dili ve Edebiyatı, Türk Dili ve Edebiyatı, İslâm Ülkeleri ve Coğrafyaları, İlimler Tarihi ve İslâm Sanatları vb.) 100'e yakın merkez ilim heyeti üyesi ile 1700 den fazla müellifle koordineli olarak yürütülmektedir.
a) Müellif Tespiti Çalışmaları
Her maddenin mütehassısına yazdırılması esas olduğundan Sipariş ve Takip Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar çerçevesinde öncelikle yurt içinde Ansiklopedi ile ilgili bölümleri bulunan bütün fakültelere, bazı araştırma merkezleri ve enstitülere ve çeşitli ülkelerin Türkiye büyükelçiliklerine, yurt dışındaki belli başlı üniversite, araştırma merkezi, enstitü ve Türkiye'nin Din hizmetleri müşavirlikleri gibi kuruluşlara çalışmalardan bahseden ve bünyelerindeki ilmi kadronun merkezimize bildirilmesini isteyen yazılar gönderilmektedir. Türkiye'deki ilahiyat fakültelerine ayrı bir önem verilmiş, buralarda görevli öğretim üyelerinin tez konuları, tezlerinin bulunduğu merkezler, tez yöneticileri, yazdığı diğer eserler ve makalelerinin tespiti için bir çalışma yapılmıştır. Bazı maddeleri yazabilecek ilim adamlarının ülkemizde bulunmaması halinde yurt dışındaki araştırmacılardan yararlanılması söz konusudur. Yabancı müelliflerin tespiti ve onlarla ilişkilerin sürdürülmesine devam edilmektedir. Bu çerçevede elde edilen isim, adres ve ihtisas bilgilerinin tamamı bilgisayara yüklenmiş olup madde siparişleri esnasında hangi konuyu kimin yazabileceği hakkındaki dökümlere bu yolla kolayca ulaşılabilmektedir.
b) Madde Sipariş ve Takip Çalışmaları
Tespit edilen maddeler harf sırasına göre ve idare tarafından belirlenen dönemlerde İnceleme ve Redaksiyon Heyeti Başkanlığı'nın onayı ve Başkanın oluru ile tespit edilen müelliflere sipariş edilmektedir. Müellifin maddeyi verilen süre içerisinde yazarak merkeze ulaştırdığı madde öncelikle bir ilk tetkikten geçirilir. İlgili ilim heyetinin tetkikinden sonra istenilen ölçülerde olduğu anlaşılan maddelerin ücreti ödenerek merkezdeki ilmi ve teknik redaksiyon işlemlerine başlanır.
Yazılıp gelen maddeler merkezde yaklaşık 20 ayrı işlem basamağından (İlk Tetkik, İlk Kontrol, İlmi Redaksiyon, Son Tetkik, İnceleme, Poşet Kontrol, İç Kontrol, Son Kontrol, Son İlmi Kontrol, Bibliyografya, İmla, Teknik Kontrol, Son Okuma, Yayın Kontrol, İlim Heyeti ve İnceleme Heyetinin incelemesi. Teknik redaksiyon vb.) geçirilerek yayına hazır hale getirilmektedir.
2. Araştırma Faaliyetleri
a) Araştırmacıların İlmî Faaliyetleri
İSAM Araştırmacıları ilgili kurullarda incelenip İSAM Başkanlığı tarafından onaylanan yıllık kitap, makale ve tebliğ projeleri yanında TDV İslâm Ansiklopedisi'ne müellif-redaktör olarak telif ve redaksiyon türünden katkılarını da sürdürmektedirler.
b) Araştırmacıların İlmî Çalışmaları
İSAM Araştırmacıları ilgili kurullarda incelenip İSAM Başkanlığı tarafından onaylanan yıllık kitap, makale ve tebliğ projeleri yanında TDV İslâm Ansiklopedisi'ne İlim Heyeti başkanlığı statüsünde veya müellif - redaktör olarak telif ve redaksiyon türünden katkılarını da sürdürmektedirler. Araştırmacılar tarafından 10 adet eser hazırlanarak yayımlanmıştır.
- Araştırmacıların Yayıma Hazırlanmakta Olan Eserleri
10 araştırmacının 24 eser üzerindeki çalışmaları devam etmektedir.
- İlmi Makale ve Tebliğler
İSAM Araştırmacıları başta Merkezin İslâm Araştırmaları Dergisi olmak üzere ulusal ve uluslar arası ilmî süreli yayınlarda farklı dillerde 100'ü aşkın makale yayımlamışlar, yine başta Merkezin düzenlediği ilmî toplantılar olmak üzere ulusal ve uluslar arası ilmî toplantılarda farklı dillerde 100'den fazla tebliğ sunmuşlar veya müzakerelerde bulunmuşlardır.
c) Dergi Çalışmaları
Klasik İslâmi ilimlerin yanı sıra, tarih, edebiyat ve kültür alanlarında telif makaleler, sempozyum, seminer ve konferans değerlendirmelerini içeren İslâm Araştırmaları Dergisi yılda iki sayı olarak neşredilmektedir. İlk sayısı 1997 yılında çıkan bu dergide makaleler gerek konusu gerekse takdim edilişi bakımından özgün, İslâm düşünce ve kültürüne bir katkı niteliğindedir. Dergide hangi makalelerin yayımlanacağına "hakem usulü" prensibiyle yayın kurulu karar vermektedir. Makalelerin Türkçe olması tercih edilmekle beraber muhtelif Batı ve Doğu dilleriyle kaleme alınmış makaleler de yayımlanmaktadır.
d) Sempozyum Faaliyetleri
Merkezin ilki 1996 Nisan ayında olmak üzere 5 ilmî Sempozyum düzenlemiştir. Bunlardan ilk üç sempozyuma ait tebliğ metinlerini içeren kitaplar yayımlanmış olup, son sempozyumda sunulan bildirilerin derleme ve redaksiyon faaliyetleri devam etmektedir.
e) Yayın Faaliyetleri
10 adet eser merkez araştırmacıları tarafından hazırlanıp Vakıfca yayımlanmıştır. Ayrıca kaynak eserler serisinden ise 4 adet eser yayımlanmıştır.
f) Konferans Çalışmaları
Merkez bünyesindeki 275 kişilik konferans salonunun 2002 yılında tefriş edilerek tamamlanmasından sonra konferans çalışmaları belli periyotlarla düzenlenerek gerçekleştirilmektedir.
3. Kütüphane Faaliyetleri
a) Kitap Temini Çalışmaları
Merkezkütüphanesine değişik yollardan (satınalma, mübadele, bağış, fotokopi, mikrofilm tab) kitap teminine devam edilmektedir. Bu yollardan 145.258 adet eser temin edilmiştir.
Ayrıca işlem bekleyen yaklaşık 8.000 adet kitap depolarda bulunmakta, 12.000 adet mükerrer ve konu dışı kitap bilgisayarlara yüklenmiş halde mübadele için bekletilmektedir.
Bu arada çeşitli ilim adamlarından kitap ve dergi bağışları alınmaktadır.
b) Süreli Yayın Temini Çalışmaları
Kütüphanede Mayıs 2004 itibariyle 577 si sürekli takip edilen 2.283 değişik dergi koleksiyonu bulunmaktadır.
c) Kayıt, Kataloglama ve Tasnif Çalışmaları
Kütüphaneye gelen kitapların demirbaş kayıt ve damgalanma işlemleri tamamlandıktan sonra bibliyografik künye tespiti (kataloglama), konu tasnifi ve etiketleme çalışmaları yapılmaktadır. İşlemleri tamamlanan yayınlar raftaki yerlerine yerleştirilmektedir.
d) Okuyucu Hizmetleri
Kütüphanede işlemleri tamamlanan eserler bekletilmeden okuyucuların hizmetine sunulmaktadır.
Kütüphaneye dışardan gelen okuyucu sayısı günlük ortalama 100 kişidir.
e) Dokümantasyon Çalışmaları
Ansiklopedide yer alacak maddeler hakkında önceden doküman toplayarak bu dokümanların fotokopilerini maddelerin siparişi esnasında müelliflere göndermek üzere kurulan Dokümantasyon Servisi yaklaşık 51.439 cilt kitap ve 1.908 değişik isimde derginin koleksiyonlarını taramış ve elde edilen dokümanları konularına göre dosyalamıştır.
Dokümantasyon Servisi'nde 16.431 doküman dosyası oluşturulmuştur. Son derece muazzam bilgi hazinesi olan bu dosyalar araştırmacıların istifadesine de sunulmaktadır.
f) Fotokopi Hizmetleri
Fotokopi Servisi, 5 adet makine ile merkezdeki tüm ilmi ve idari birimlerin yanı sıra kütüphaneye dışarıdan gelen okuyucuların fotokopi taleplerini de karşılamaktadır.
g) Şer'iyye Sicilleri Arşivi Hizmetleri
Şer'iyye sicillerinden bugüne kadar çok sayıda araştırmacı yararlanmış olup, yüzlerce defterden binlerce sayfa çekim yapılmıştır.
h) Tez Servisi Çalışmaları
Öncelikle sosyal bilimlere ait tezler ele alınmak üzere, Türkiye üniversitelerinde yapılmış ve yapılmakta olan tezlerin tespiti ve bibliyografik künyelerinin bilgisayara yüklenmesi projesi çerçevesinde Tezler Veri Tabanı Programına 112.567 tez künyesi yüklenmiştir.
ı) Yazmalar Veri tabanı Projesi
İSAM, ansiklopedi hazırlık ve diğer araştırma çalışmaları esnasında çeşitli yazma eserlerin hangi kütüphanelerde bulunduğu konusundaki bilgi ihtiyacını gidermek amacıyla konu ile ilgili olarak bir proje hazırlamış ve başta İstanbul'dakiler olmak üzere değişik şehirlerdeki kütüphanelerde bulunan yazma eserlere ilişkin bibliyografik bilgilerin bilgisayara yüklenmesi işine başlamıştır.
Kitap bilgileri kendileri tarafından yüklenen İlâhiyat Fakülteleri ve bazı şahıs kütüphaneleri ile birlikte söz konusu veri tabanı içinde halen 245.760'ı yazma, 589.839'u matbu olmak üzere toplam 835.599 kitap künyesi mevcuttur. (İSAM kütüphane kayıtları da dahil)
j) Kütüphane ve Dokümantasyon Müdürlüğü
Yayınları Yeni Gelen Dergiler ve İçindekiler
Merkez kütüphanesine sürekli olarak izlenmekte olan özellikle yabancı dillerdeki periyodiklerin "İçindekiler" sayfalarını ihtiva eden 3 aylık bir süreli yayındır. İstanbul dışındaki ilim çevrelerine merkezdeki ilmi dergileri ve makalelerini duyurmak maksadıyla hazırlanmakta olup fotokopi yoluyla çoğaltılmaktadır.
Detaylı bilgi için www.isam.org.tr adresini ziyaret edebilirsiniz. |
