Türkiye Diyanet Vakfı, yerine getirmiş olduğu hizmetler ve faaliyet sahası itibarıyla bugün, Türkiye'de kurulu bulunan sivil toplum örgütleri içindeki mümtaz yerini almış durumdadır. Vakfın faaliyet alanı, Vakıf Senedinin izin verdiği ölçüde ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti`nin izlemiş olduğu dış politikayla ahenkli bir şekilde günden güne genişleyen bir özellik arz etmektedir. Bu faaliyet alanı, yıllar itibarıyla genişleyerek, son iki yılda 20`nin üzerinde ülkeye yayılmıştır. Bu itibarla Vakfa, dünyanın en ücra köşesinde bulunan Türk ve Müslüman teşkilatlarından talepler ulaşmaktadır. Bir Güneydoğu Asya Ülkesi olan Vietnam'dan bile Vakfımıza bazı taleplerin ulaşması, bizi hem gururlandırmış, hem de millet olarak bir daha düşünmemizi gerekli kılmıştır. Çünkü milletimiz, tarihte kurduğu dünya devletleri eliyle, insanlığa adalet, kültür ve mutluluk dağıtmış dünyanın ender milletlerinden biridir. Bu sebeple, milletimizin bu hususiyetini bilen Türk ve Müslüman topluluklarının, milletimizden beklentileri ve umutları vardır. Vakfımıza yönelen bu talebin başlıca sebeplerinden birisi, belki de budur. Adımız ister Vakıf olsun, ister dernek olsun, isterse başka bir şey olsun, Türkiye Cumhuriyeti orijinli kuruluşlarca yurt dışında yapılan her türlü hayır hizmeti ve faaliyeti, orada yaşayan insanlar tarafından Türkiye Cumhuriyeti tarafından götürülen bir hizmet olarak algılanmaktadır. Onlara göre kendilerine ulaşan yardım ve hizmetler, Türk Devleti`nin kendilerine bir armağanı mesabesindedir.

Türkiye Diyanet Vakfının, yukarıda bahsedilen şekilde dilleri ve kültürleri birbirinden çok farklı olan Türk ve Müslüman topluluklara hizmet götürürken, problemlerle karşılaşması ve sıkıntılar yaşaması tabîdir. Vakıfça yurt dışına yönelik olarak yürütülen bu hizmetler, milletlerarası bir hususiyet arz ettiğinden, bu hizmetlerin yerine getirilmesi de milletlerarası diplomatik ilişkiler kurulmasını ve uzmanlığı gerekli kılmaktadır. Hedef kitlemiz genelde soydaşlarımız ve diğer Müslüman topluluklar olmakla birlikte, bu ülkelere hizmet götürülmesi ve ikili ilişkilerin kurulması kolay olmamaktadır. Zira faaliyetlerimizin ağırlıkta olduğu ülkeler, genelde Türk Cumhuriyetleri ve Türk toplulukları olmakla birlikte, bu ülkelerin uzun yıllar boyunca esaret altında kalmaları, onların düşünce yapısında ve dünya görüşlerinde ister istemez bazı farklılıklar meydana getirmiştir. Olaylara bakışlarında ve algılayışlarında haliyle farklılıklar bulunmaktadır. Hizmet götürdüğümüz bazı Türk Toplulukları ise halen tam bağımsız ülkeler değildir. Bağımsızlığını kazanmış olan Türk Cumhuriyetleri ile ülkemizin ekonomik sistemleri arasında da önemli farklar mevcuttur. Her ne kadar bu ülkeler, Serbest Pazar Ekonomisini benimsedilerse de, henüz bu yeni sistemin gereği olan kurumlar tam olarak işlemeye başlamamıştır. Bu ülkelerde halen eski sistemin bazı alışkanlıkları ve gelenekleri yaşamaya devam etmektedir. Bu alışkanlıkların tamamen ortadan kalkması, ister istemez zaman gerektirmektedir. Ülkemizle Türk Cumhuriyetleri, Türk ve Müslüman Toplulukları arasındaki coğrafi uzaklık, hizmetlerin organizesini ve maliyetini olumsuz yönde etkilemekte, bu durum ise Vakfa ilave külfetler getirmektedir.

Diğer taraftan Vakıf olarak, Türk Cumhuriyetleri ve Türk Toplulukları`nda yaşayan soydaşlarımız dışında, dilleri ve kültürleri birbirinden çok farklı dindaşlarımıza da çeşitli hizmetler götürülmektedir. Vietnam'ın Başkenti Hanoi`den Şili`nin Başkenti Santiago`ya, oradan Bangladeş`in Chittegong Şehrine kadar değişen dünya coğrafyasına yayılan hizmetler olmuştur. Bütün bunları dikkate aldığımızda; hizmetlerin ifasının ne kadar zor olduğu, bu hizmetlerin uzmanlığı ve hizmet götürülen ülkelerle çok yönlü ilişkiler kurulmasını gerektirdiği ortaya çıkmaktadır. Devlet kurumlarının, içeride ve dışarıda Vakfın yerine getirmiş olduğu hizmetlere ve yaptığı çalışmalara göstermiş olduğu yakın ilgi ve takdir, hizmet götürmede büyük kolaylıklar sağlamaktadır.

Türkiye Diyanet Vakfınca yurt dışına yönelik olarak yürütülen hizmetlerini iki alt başlık şeklinde şöylece verebiliriz

Türk Cumhuriyetleri, Türk Toplulukları, Balkan ve Kafkaslarda yaşayan soydaş ve dindaşlarımızın milli kimliklerinin muhafazası ve yıllardır mahrum kaldıkları din hizmetlerinin kendilerine sunulabilmesi amacıyla, dini, milli ve kültürel muhtevalı binlerce basılı, sesli ve görüntülü yayınlar ve ayrıca Türk Kızılay Derneği, Dışişleri Bakanlığı ile diğer ilgili Devlet kurumları ve yurt dışı temsilciliklerimizle koordine sağlanmak suretiyle; Bosna-Hersek, Çeçenistan, Kırım, Gürcistan, Batı Trakya, Bulgaristan, Abhazya, Irak, Azerbaycan, Makedonya, Özbekistan, Kırgızistan ve diğer ülkelere önemli miktarlarda ilaç, tıbbi malzeme, gıda, giyim, vb. maddelerden oluşan tonlarca insani yardım malzemesi ile birlikte cami, Kur`an kursu vb. binaların inşaat ve onarımları için de nakdi yardımlar gönderilmiştir. Son günlerde Afrika ülkelerine de bu yönde yardım çalışmaları başlamıştır.

Diyanet İşleri Başkanlığının yurt dışındaki hizmetleriyle ilgili olarak, din hizmetleri müşavirlikleri, ataşelikler ve din görevlileri yöneticiliklerine dini, hayri, sosyal ve kültürel hizmetlerle, muhtelif giderleri için çeşitli yardımlar gönderilmektedir. Ayrıca Bulgaristan Müslümanları Başmüftülüğü ve bölge müftülerinin ihtiyaçları için her yıl önemli miktarda maddi yardım sağlanmaktadır.

Yurt Dışı Cami, Okul ve Tarihi Mekanların Yapım ve Onarım Hizmetleri:

Yurt dışındaki soydaş ve dindaşlarımızın ibadetlerini huzur içinde yapmalarını temin amacıyla Türk Cumhuriyetleri, Kafkaslar ve Balkanlarda bir çok cami ile ilahiyat fakültesi binası temelden inşa edilmiş, ayrıca yine buralarda kullanılamaz durumda olan, cami, kültür merkezi, okul, lojman vb. binaların tamiri yapılmış; bir çok tarihi eser de restore edilerek hizmete sunulmuştur.

Türkmenistan Kıpçakobası Camii ve Kompleksi, Azerbaycan Bakü Şehitlik Camii, Kazakistan Talgar, Miçirun, Nikeloyevka camileri, Kırgızistan Koçkor Camii, Romanya Babadağ Camii, K.K.T.C. Nurettin Ersin Paşa Camii ve Bakü İlahiyat Fakültesi Camisi Vakfımızın bu ükelere kazandırdığı önemli eserlerdendir.

Bu güne kadar temelden 14 cami ile 1 ilahiyat fakültesi, 1 lise binası inşa edilmiş, ayrıca bir çok okul, cami, tarihi eserin de tamir ve restorasyonu yapılmıştır.

Gerek yurt içinde gerekse yurt dışında yürütülen tüm hizmetlerde Türkiye Cumhuriyeti`nin milli menfaatlerini ön planda tutan bir hizmet politikası izlenmekte ve bu konuda devletimizin ilgili tüm kurumları ile işbirliği yapılmaktadır.